Weersverwachting: zo weet jij wat de lucht van plan is

Een weersverwachting raadplegen doen we bijna allemaal dagelijks, soms zonder er bij na te denken. Je kijkt even op je telefoon, ziet een zonnetje of een regenwolk en past je plannen aan. Toch zit er veel meer achter die simpele pictogrammen dan je zou denken. Hoe komt zo’n voorspelling tot stand, hoe betrouwbaar is ze, en waarom klopt het soms toch niet? In deze blog lees je alles wat je wilt weten over het voorspellen van het weer.

Zo wordt een weersvoorspelling gemaakt

Meteorologen, ofwel weerkundigen, gebruiken enorme hoeveelheden gegevens om het weer te voorspellen. Ze verzamelen informatie van weerstations, weersatellieten, weerballonnen en meetboeien op zee. Al die gegevens samen geven een beeld van de toestand van de atmosfeer op dit moment. Daarna gebruiken ze krachtige computers om te berekenen hoe die toestand zich de komende uren en dagen ontwikkelt. Deze berekeningen heten numerieke weersmodellen. Bekende modellen zijn het Europese model van het ECMWF en het Amerikaanse GFS model. Beide modellen berekenen de atmosfeer op honderden punten over de hele wereld en geven een prognose voor meerdere dagen vooruit.

Hoe ver vooruit is het weer te voorspellen

Een betrouwbare weerprognose voor morgen of overmorgen is tegenwoordig goed mogelijk. De weerkunde is de afgelopen decennia sterk verbeterd, mede door snellere computers en meer meetpunten. Een voorspelling voor de komende twee à drie dagen is over het algemeen vrij nauwkeurig. Hoe verder je vooruit kijkt, hoe onzekerder het wordt. Een voorspelling voor zeven dagen is globaal bruikbaar, maar kan nog flink veranderen. Een prognose voor twee weken is eigenlijk niet meer dan een ruwe schatting van de weerstendensen. Dat komt doordat kleine veranderingen in de beginomstandigheden grote gevolgen kunnen hebben. Dat principe heet de vlindereffect: een kleine verstoring op één plek kan elders leiden tot grote weersverschillen.

Neerslag, temperatuur en wind uitgelegd

De drie dingen die mensen het meest willen weten zijn de kans op regen, de temperatuur en de windkracht. Neerslagkansen worden uitgedrukt in procenten. Een kans van 80 procent op regen betekent niet dat het de hele dag regent, maar dat de kans groot is dat er ergens op de dag neerslag valt. Temperaturen worden aangegeven als maximum en minimum. Overdag loopt het kwik op tot de dagtemperatuur en ’s nachts daalt het naar de nachttemperatuur. De windkracht wordt uitgedrukt in de schaal van Beaufort, van windkracht 1 (bijna windstil) tot windkracht 12 (orkaan). In Nederland hebben we regelmatig te maken met wind uit het westen of noordwesten, wat zorgde voor het bekende grillige weer dat we hier kennen. Windrichting, temperatuur en luchtvochtigheid samen bepalen hoe het weer aanvoelt.

Handige plekken om de actuele weerstand te checken

In Nederland zijn er meerdere betrouwbare plekken waar je het weer kunt bekijken. Buienradar is een populaire website en app die live laat zien waar het op dit moment regent en of buien jouw richting op bewegen. Weerplaza biedt gedetailleerde informatie per stad, inclusief een overzicht voor meerdere dagen. Het KNMI, het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut, is de officiële bron voor weersberichten en waarschuwingen in Nederland. Zij geven ook code geel, code oranje of code rood af als het weer gevaarlijk kan worden. Het is slim om bij reizen of buitenactiviteiten even op meerdere bronnen te kijken, omdat elke dienst gebruikmaakt van licht verschillende modellen en berekeningen. Zo krijg je een completer beeld van wat je kunt verwachten.

Veelgestelde vragen

Waarom klopt de weersvoorspelling soms niet?
De weersvoorspelling klopt soms niet omdat de atmosfeer een heel ingewikkeld systeem is. Kleine afwijkingen in de begingegevens kunnen leiden tot andere uitkomsten. Hoe verder de voorspelling vooruitkijkt, hoe groter de kans op afwijkingen. Plaatselijke omstandigheden zoals de aanwezigheid van water of stedelijk gebied kunnen ook voor lokale verschillen zorgen die modellen niet altijd oppakken.

Wat betekent een neerslagkans van 40 procent?
Een neerslagkans van 40 procent betekent dat er een redelijke kans is dat het op die dag ergens regen of een bui valt in het betreffende gebied. Het zegt niets over hoe lang het regent of hoeveel neerslag er valt. Bij 40 procent is de kans op droog weer nog groter dan de kans op regen.

Wat is het verschil tussen een weersverwachting en een klimaatverwachting?
Een weersverwachting gaat over het weer op korte termijn, zoals de komende uren of dagen. Een klimaatverwachting gaat over lange termijn trends van weer over tientallen jaren. Het klimaat is het gemiddelde van het weer over een lange periode. De twee begrippen zeggen dus iets heel anders en worden niet door elkaar gebruikt.

Wanneer geeft het KNMI een waarschuwing af?
Het KNMI geeft een waarschuwing af als er gevaarlijk of bijzonder weer op komst is. Code geel betekent dat het weer kan zorgen voor hinder, code oranje voor gevaarlijke situaties en code rood voor zeer gevaarlijk weer. Bij code rood is het verstandig om reizen of activiteiten buitenshuis te vermijden en de instructies van de overheid op te volgen.